احکام و مسائل شرعی مسافرت احکام و مسائل شرعی مسافرت

 

احکام و مسائل شرعی مسافرت

قانون کلی این است که هرگاه کسی با شرایطی که در زیر می آید به سفر رود، نمازهای واجب چهاررکعتی او به دو رکعتی کاهش یافته (شکسته می شود) و حق گرفتن روزه را هم ندارد.

کسی که به مسافرت می رود اگر تمام شرایط زیر را داشت (شرایطی که سبب شکسته شدن نماز و مانع از روزه گرفتن می شوند) باید نمازهای چهار رکعتی را شکسته خوانده و روزه هم نگیرد. چنین کسی وقتی به وطن یا جایی که قصد اقامت حداقل ده روزه دارد رسید این روزه ها را قضا می کند.

شرایط سفر

1. سفر او به مقدار مسافت شرعى باشد. مسافت شرعی هشت فرسخ است (حدود 45 کیلومتر) اما اگر کسی سفرش به شکل رفت و برگشتی است، رفت او نباید کمتر از چهار فرسخ (5/22 کیلومتر) باشد. بنابراین کسی که از راه 15 کیلومتری می رود و از راه 30 کیلومتری برمی گردد مسافر نیست و باید روزه اش را بگیرد؛ با اینکه رفت و برگشت او 45 کیلومتر شده است.

.2 از اول مسافرت قصد پیمودن مسافت شرعی را داشته باشد. بنابراین اگر کسی از ابتدا چنین تصمیمی ندارد و مرحله به مرحله تصمیم به افزودن مسافت می گیرد (بعد از رسیدن به مقصد، تصمیم جدید می گیرد که قدری جلوتر رود) هر چند جمع این تکه مسافتهای پیموده شده به اندازه مسافت شرعی یا بیش از آن هم شود باز او مسافر نیست و باید روزه اش را بگیرد.

برخی شهرها و یا روستاها آنقدر به هم نزدیکند که در واقع محله های یک شهر یا روستا به حساب می آیند؛ هر چند در عرف مردم آنجا به دو شهر یا به دو روستا نامیده می شوند. جابجایی بین اینگونه اماکن حکم مسافرت را ندارد

.3 در بین راه از قصد خود مبنى بر پیمودن مسافت شرعى برنگردد. بنابراین اگر در بین راه مثلا در 18 کیلومتری از تصمیم خود برگردد یا در آن مردد شود باید نمازهایش را کامل بخواند و اگر روزه اش را باطل نکرده آن را هم بگیرد.

.4 قصد قطع سفر را نداشته باشد. این بدین معناست که اگر کسی می داند قبل از رسیدن به 45 کیلومتری به وطنش می رسد یا به جایی که قصد دارد حداقل ده روز در آنجا بماند؛ چنین کسی مسافر نیست و باید روزه اش را بگیرد.

.5 سفر از نظر شرعى براى او جایز باشد. بنابراین اگر سفرش معصیت و حرام است؛ خواه خودِ سفر حرام باشد مثل فرار از جنگ یا هدف از سفر، کار حرامى باشد؛ مثل سفر براى دزدی، چنین کسی باید نمازها را تمام خوانده و روزه اش را بگیرد.

6..6 از کسانى که خانه به دوش هستند، نباشد. برخی، محل زندگى ثابتى ندارند و هر جا که محیط مناسبی بیابند، مدتی در آنجا مانده بعد به جای دیگری کوچ می کنند؛ این عده حکم مسافر را نداشته و باید در این سفرها و آن محل ها نمازشان را کامل خوانده و روزه خود را بگیرند.
روزه

.7شغلش، مسافرت و یا در سفر نباشد. شغلی که مسافرت است: به مشاغلی گفته می شود که خود به نحوی سفرکردن است؛ مانند خلبانی و یا رانندگی اتوبوسهای جاده ای.

شغلی که در سفر است: به مشاغلی گفته می شود که برای انجام آن باید به سفر رفت مانند معلمی که برای تدریس از شهری به شهر دیگری می رود.

کسانی که شغلشان یکی از موارد بالاست نمازشان تمام است و روزه شان را باید بگیرند.

.8 به حد ترخص برسد. کسی قصد مسافرت (پیمودن مسافت شرعی با شرایطی که گذشت) را دارد تا وقتی که به حد ترخص نرسیده است حق شکستن نماز و خوردن روزه خود را ندارد. چنین کسی باید صبر کند تا حدود دو سه کیلومتری از پایان شهر یا روستای مبدأ فاصله بگیرد. بعد از طی این فاصله مجاز است روزه خود را افطار کند و نماز را هم باید شکسته بخواند.

کسانی که سفرشان باعث محرومیت آنها از روزه ادا می شود اگر بتوانند به گونه ای تنظیم کنند که هنگام اذان ظهر در وطن (یا جائى كه مى خواهند ده روز در آنجا بمانند) و یا حداکثر در محدوده حد ترخص آن باشند روزه آن روزشان صحیح است به شرط آنکه قبلش روزه را باطل نکرده باشند
توضیح چند نکته:

.1 منظور از فاصله بین دو محل، فاصله انتهای محل مبدأ تا ابتدای محل مقصد است. بنابراین مسافتی که فرد در محل مبدأ می پیماید تا از آنجا خارج شود و یا نیز مسافتی که در محل مقصد طی می کند تا به مکان سگونت خود برسد محاسبه نمی شود.

توجه: برخی شهرها و یا روستاها آنقدر به هم نزدیکند که در واقع محله های یک شهر یا روستا به حساب می آیند؛ هر چند در عرف مردم آنجا به دو شهر یا به دو روستا نامیده می شوند. جابجایی بین اینگونه اماکن حکم مسافرت را ندارد.

.2 تعیین آخر شهر، موکول به نظر عرف است. یعنی هر کجا را که مردم آخر شهر دانستند همانجا پایان شهر است.

.3 اگر عرف، کارخانه‏ها و شهرکهاى پراکنده اطراف شهر را جزء شهر دانستند، آنها نیز جزء شهر محسوب می شوند و گرنه؛ نه. حضرت آیت الله مکارم شیرازی کارخانه های اطراف شهر را جزو شهر نمی داند.

چند مساله مرتبط:

4. مسافرت در ماه رمضان اشكال ندارد؛ ولى اگر براى فرار از روزه باشد، مكروه است.

.5 کسانی که سفرشان باعث محرومیت آنها از روزه ادا می شود اگر بتوانند به گونه ای تنظیم کنند که هنگام اذان ظهر در وطن (یا جائى كه مى خواهند ده روز در آنجا بمانند) و یا حداکثر در محدوده حد ترخص آن باشند روزه آن روزشان صحیح است به شرط آنکه قبلش روزه را باطل نکرده باشند.

.6روزه داری که بعد از اذان ظهر به سفر می رود حق ندارد روزه اش را باطل کند.

شرايط تحقق سفر شرعی

بر مسافر واجب است نمازهای چهار ركعتی (ظهر، عصر و عشا) را با شرايطی که خواهد آمد شکسته (دو رکعت) بخواند، و نماز صبح و مغرب شکسته نمی‌شود.
نافله‌ها را بايد دو رکعت، دو رکعت خواند، مگر نماز وتر را که يک رکعت تنها است. نافله‌ها را می‌تواند نشسته بخواند ولی ايستاده بهتر است. در سفر نافله‌‌های ظهر و عصر و عشا ساقط است و نبايد خوانده شود.

شرايط شكسته خواندن نماز‌

1سفر او به مقدار مسافت شرعی باشد يعنی رفتن يا برگشتن و يا رفت و برگشت او روی هم، هشت فرسخ شرعی باشد، مشروط به اين‌که رفتن او کمتر از چهار فرسخ نباشد.

2از اول مسافرت قصد پيمودن هشت فرسخ را داشته باشد، بنا بر اين اگر از ابتدا قصد پيمودن هشت فرسخ را نداشته و يا قصد پيمودن کمتر از آن را داشته باشد و بعد از رسيدن به مقصد تصميم بگيرد به جايی برود که فاصله آن با مکان اول کمتر از مسافت شرعی است، ولی از منزل تا آن‌جا به اندازه مسافت شرعی است، بايد نمازش را تمام بخواند.

3در بين راه از قصد خود مبنی بر پيمودن مسافت شرعی برنگردد، بنا بر اين اگر در بين راه، پيش از رسيدن به چهار فرسخ از قصد خود برگردد يا مردد شود، حکم سفر بعد از آن بر او جاری نمی‌ شود، هرچند نمازهايی که قبل از عدول از قصد خود به‌صورت شکسته خوانده، صحيح است.

4قصد قطع سفر در اثنای پيمودن مسافت شرعی با عبور از وطن خود يا جايی که می ‌خواهد ده روز يا بيشتر در آن‌جا بماند، نداشته باشد.

5سفر از نظر شرعی برای او جايز باشد، بنابر اين اگر سفر معصيت و حرام باشد، اعم از اين‌که خودِ سفر حرام باشد مثل فرار از جنگ يا هدف از سفر، کار حرامی باشد مثل سفر برای راهزنی، حکم سفر را ندارد و نماز تمام است.

6مسافر از کسانی که خانه به‌دوش هستند، نباشد مانند بعضی از صحرانشينان که محل زندگی ثابتی ندارند، بلکه در بيابان‌ها گردش می‌ کنند و هر جا آب و علف و چراگاه پيدا کنند، می ‌مانند.
7مسافرت را شغل خود قرار نداده باشد مانند باربر، راننده و ملوان و غيره و کسی که شغل او در سفر است، ملحق به اين‌هاست.
8به حد ترخص برسد.

كثير السفر و حكم آن
س1. تفاوت شخص کثيرالسفر با کسی که به‌خاطر شغلش مدام در سفر است چيست؟ و كلاً چه زمانی شخصی كثيرالسفر محسوب می‌شود؟
ج) اگر سفر، شغل يا مقدمه شغل نباشد ـ هرچند كثرت هم داشته باشد ـ موجب شكسته ‌شدن نماز نمی‌شود. و به‌طور کلّی عنوان کثيرالسفر حكمی ندارد و موضوع حکم شرعی نيست،بلكه تمام خواندن نماز و صحت روزه برای كسی است كه يا خود سفر شغل او است (مثل راننده و خلبان و مانند آن) و يا برای انجام شغل مسافرت می‌كند (مثل كارمند و كارگری كه به اندازه مسافت شرعی برای كارش مسافرت می‌كند)، كه اين افراد در مبدأ و مقصد و بين راه نمازشان تمام و روزه‌شان صحيح است.

ضمنا مسافرین گرامی می توانند با ارسال پیام کوتاه به شماره ( 30008800660199 ) از سراسر کشور بدون نیاز به پیش شماره، سؤال خود را مطرح نموده و جواب را دریافت نمایند.